Setiap tahun, Hari Buah Pinggang Sedunia mengingatkan kita tentang organ yang sering kita pandang remeh, sehinggalah sesuatu yang buruk berlaku.
Tema bagi Hari Buah Pinggang Sedunia tahun 2026, “Kesihatan Buah Pinggang untuk Semua: Menyayangi Pesakit, Melindungi Planet,” mengetengahkan satu idea yang ampuh: melindungi kesihatan buah pinggang bukan sekadar mencegah penyakit, tetapi ia juga tentang menjaga komuniti dan membina sistem penjagaan kesihatan yang lebih mampan.
“Penyakit buah pinggang sering dipanggil ‘penyakit senyap’ kerana ramai pesakit tidak mengalami sebarang gejala sehinggalah kerosakan yang ketara telah berlaku,” kata Dr. Albert Hing (Wong), Pakar Perunding Nefrologi & Perubatan Dalaman.
“Apabila ia dikesan, sesetengah pesakit mungkin sudah memerlukan dialisis atau rawatan rapi yang lain. Itulah sebabnya pemeriksaan awal dan kesedaran awam yang lebih tinggi sangat penting; ia membolehkan kita mengenal pasti masalah buah pinggang lebih awal dan melakukan intervensi sebelum komplikasi berkembang.”
Penyakit buah pinggang kronik (CKD) kini menjadi salah satu cabaran kesihatan awam yang paling mendesak di Malaysia, namun ia sering berkembang secara senyap dan tidak disedari sehingga mencapai peringkat lanjut. Menurut Yayasan Buah Pinggang Kebangsaan (NKF), 1 daripada 10 orang dewasa menghidap penyakit buah pinggang kronik.
Sejak sedekad lalu, angka ini telah meningkat secara mendadak. Data daripada Tinjauan Kebangsaan Kesihatan dan Morbiditi menunjukkan bahawa kelaziman CKD di Malaysia meningkat daripada 9.1% pada tahun 2011 kepada 15.5% pada tahun 2018.
Pada masa yang sama, kes penyakit buah pinggang peringkat akhir (ESKD) – peringkat di mana buah pinggang tidak lagi dapat berfungsi dengan secukupnya juga telah berkembang pesat.
Menurut Daftar Dialisis dan Pemindahan Malaysia, 7,967 pesakit baru memulakan dialisis pada tahun 2015, dan menjelang akhir tahun 2016, terdapat 39,711 rakyat Malaysia yang menerima rawatan dialisis.
Jika trend ini berterusan tanpa kawalan, unjuran menganggarkan kes ESKD boleh mencecah 51,000 menjelang 2020 dan sebanyak 106,000 menjelang 2040, memberikan tekanan hebat kepada sistem penjagaan kesihatan dengan kos rawatan yang berpotensi mencecah RM3.2 bilion.
Setakat Januari 2026, Pusat Dialisis NKF menyelia rangkaian 32 kemudahan, menyokong seramai 1,788 pesakit dalam menguruskan rawatan dialisis mereka.
Kebanyakan peningkatan ini didorong oleh beban penyakit tidak berjangkit (NCD) yang semakin meningkat di Malaysia, terutamanya diabetes. Malah, kira-kira 65% kes baru ESKD di Malaysia dikaitkan dengan diabetes, menjadikannya punca tunggal terbesar kegagalan buah pinggang.
Namun, penyakit buah pinggang jarang berkembang secara sendirian. Ia berada di pusat rangkaian keadaan kompleks yang dikenali sebagai penyakit kardio-renal-metabolik (CRM), yang merangkumi diabetes, hipertensi (darah tinggi), penyakit kardiovaskular, dan obesiti. Keadaan-keadaan ini saling berkait rapat.
Sebagai contoh, diabetes boleh merosakkan buah pinggang dari masa ke masa. Apabila fungsi buah pinggang merosot, tekanan darah menjadi lebih sukar untuk dikawal. Tekanan darah tinggi kemudiannya merosakkan lagi tisu buah pinggang dan memberi tekanan tambahan kepada jantung.
Apa yang bermula sebagai satu keadaan sering kali menjadi satu tindak balas berantai.
Di peringkat global, cabaran ini juga sama besarnya. Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) mengenal pasti penyakit buah pinggang sebagai krisis kesihatan global yang semakin meruncing, mencatatkan ia sebagai antara punca kematian yang paling cepat meningkat di dunia dan berada di landasan untuk menjadi punca kematian kelima utama menjelang 2050.
Menyedari perkaitan ini adalah krusial. Melindungi kesihatan buah pinggang lebih awal bukan sahaja menjaga buah pinggang, malah ia juga membantu melindungi kesihatan jantung, keseimbangan metabolik, dan kesejahteraan keseluruhan.
Malah, ia juga bermakna melindungi sesuatu yang lebih luas: kemampanan sistem penjagaan kesihatan kita dan planet ini sendiri.
Masa, Kebebasan, dan Kestabilan: Bagaimana Tindakan Awal Melindungi Pesakit
Dr. Albert menegaskan, “Bagi individu yang hidup dengan CKD, hasil paling berkesan daripada pengesanan awal adalah masa. Apabila penyakit buah pinggang dikenal pasti lebih awal, terutamanya dalam kalangan penghidap diabetes atau hipertensi, profesional kesihatan boleh memperkenalkan rawatan yang membantu melambatkan perkembangan penyakit. Ini termasuk ubat-ubatan, perubahan gaya hidup, dan pemantauan berkala.”
Dialisis adalah rawatan yang menyelamatkan nyawa, tetapi ia memerlukan sesi rawatan tetap, selalunya beberapa kali seminggu. Sesi ini boleh menjejaskan rutin harian, jadual kerja, dan kehidupan keluarga secara ketara.
Melambatkan keperluan dialisis membolehkan pesakit mengekalkan kebebasan (independens) untuk tempoh lebih lama, meneruskan kerjaya, menjaga orang tersayang, dan menikmati aktiviti harian.
Oleh kerana CKD adalah sebahagian daripada rangkaian kardio-renal-metabolik yang lebih luas, menguruskan kesihatan buah pinggang lebih awal juga membantu mencegah komplikasi di bahagian badan yang lain. Buah pinggang yang sihat membantu mengawal tekanan darah, mengurangkan beban pada jantung, dan menyokong keseimbangan metabolik.
“Dalam erti kata lain, tindakan awal boleh membantu memusnahkan kitaran penyakit CRM sebelum komplikasi memuncak. Terdapat juga dimensi emosi yang penting. Penyakit kronik sering menimbulkan kebimbangan dan ketidakpastian bagi pesakit dan penjaga. Mencegah komplikasi dan mengurangkan kunjungan ke hospital dapat membantu pesakit mengekalkan keyakinan, kestabilan, dan kawalan terhadap perjalanan kesihatan mereka,” jelas Dr. Albert.
Pesakit Lebih Sihat, Planet Lebih Sihat: Kesan Alam Sekitar CKD yang Tersembunyi
Walaupun kesan peribadi penyakit buah pinggang diiktiraf secara meluas, kesan alam sekitarnya jarang dibincangkan.
Rawatan buah pinggang peringkat lanjut, terutamanya dialisis, menggunakan sumber yang sangat intensif. Setiap sesi hemodialisis memerlukan jumlah air tulen dan elektrik yang banyak, dan pesakit biasanya memerlukan rawatan beberapa kali seminggu.
Di peringkat global, penyelidikan menunjukkan bahawa satu sesi dialisis boleh menggunakan beratus-ratus liter air, bersama-sama dengan peralatan yang menggunakan tenaga tinggi dan bekalan perubatan pakai buang. Lama-kelamaan, ini mengakibatkan penggunaan air, tenaga, dan sisa perubatan yang besar.
Penjagaan hospital juga menghasilkan jumlah produk perubatan sekali guna dan sisa bio bahaya yang besar. Dengan mengesan CKD lebih awal dan melambatkan perkembangannya, sistem penjagaan kesihatan dapat mengurangkan keperluan untuk rawatan yang intensif sumber ini.
Ini menonjolkan idea penting yang kini mendapat perhatian global: penjagaan kesihatan pencegahan juga merupakan penjagaan kesihatan yang peka iklim.
Pemeriksaan Sebelum Krisis: Memudahkan Pemeriksaan Buah Pinggang untuk Rakyat Malaysia
Walaupun beban CKD semakin meningkat di Malaysia, kesedaran dan saringan masih rendah, dengan ramai orang hanya didiagnosis pada peringkat lewat kerana penyakit ini berkembang secara senyap.
Oleh itu, saringan awal adalah penting, kerana ujian mudah dapat mengesan kerosakan buah pinggang sebelum gejala muncul, membolehkan rawatan tepat pada masanya untuk melambatkan perkembangan penyakit dan mengurangkan komplikasi kardio-renal-metabolik yang berkaitan.
Bagi kebanyakan rakyat Malaysia, menjadualkan kunjungan ke hospital untuk pemeriksaan rutin mungkin dirasakan memakan masa. Farmasi runcit komuniti boleh membantu merapatkan jurang ini.
“Farmasi runcit adalah antara titik sentuhan penjagaan kesihatan yang paling mudah diakses di kawasan kejiranan di seluruh negara. Mereka menyediakan lokasi yang selesa di mana individu boleh mengambil langkah proaktif untuk memantau kesihatan mereka tanpa masa menunggu yang lama.
Dengan menawarkan perkhidmatan saringan yang lebih dekat dengan tempat orang ramai tinggal dan bekerja, farmasi boleh membantu mengesan penyakit buah pinggang lebih awal, sebelum ia berkembang menjadi krisis perubatan,” kata Dr. Albert.
Seruan untuk Bertindak: Lindungi Buah Pinggang Anda, Lindungi Masa Depan Anda
Penyakit buah pinggang mungkin berkembang secara senyap, tetapi akibatnya boleh mengubah hidup. Oleh kerana CKD berkait rapat dengan diabetes, hipertensi, dan penyakit jantung, memantau kesihatan buah pinggang adalah langkah penting dalam melindungi kesihatan kardio-renal-metabolik secara keseluruhan.
“Jika anda berumur lebih 40 tahun, menghidap diabetes atau tekanan darah tinggi, atau mempunyai sejarah keluarga yang menghidap penyakit buah pinggang, pemeriksaan kesihatan secara berkala amat disyorkan,” tegas Dr. Albert.
Berita baiknya ialah langkah pertama adalah lebih mudah daripada yang disangka ramai. Hari ini, pemeriksaan kesihatan boleh dilakukan di banyak farmasi runcit tempatan di seluruh Malaysia, menyediakan akses mudah kepada pengesanan awal dan pemantauan kesihatan.
Satu saringan mudah hari ini boleh membantu mengesan masalah buah pinggang lebih awal, melindungi jantung dan kesihatan metabolik anda, serta mengurangkan risiko komplikasi serius di kemudian hari.
Kadangkala, langkah yang paling penting juga merupakan yang paling mudah: mulakan dengan saringan di farmasi tempatan anda.
Rujukan:
- https://www.worldkidneyday.org/2026-campaign/#top
- https://nkf.org.my/wp-content/uploads/2019/03/Kidney-Disease.pdf
- https://www.moh.gov.my/images/04-penerbitan/rujukan/penyakit-berjangkit/ncd/act_kid-1-min.pdf
- https://www.moh.gov.my/images/04-penerbitan/rujukan/penyakit-berjangkit/ncd/act_kid-1-min.pdf
- https://nkf.org.my/#:~:text=(as%20at%20January%202026)%20dialysis%20patients%20to%20manage
- https://www.moh.gov.my/images/04-penerbitan/rujukan/penyakit-berjangkit/ncd/act_kid-1-min.pdf
- https://apps.who.int/gb/ebwa/pdf_files/EB156/B156_CONF6-en.pdf#:~:text=(PP5)%20Recognizing%20that%20approximately%20674%20million%20people,years%20(DALYs)%20if%20no%20action%20is%20taken;
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7060957/#:~:text=Abstract,environmental%20impact%20maintaining%20therapy%20standards.
Penafian: Sebarang maklumat, informasi serta perkongsian pakar yang terdapat dalam artikel ini adalah untuk tujuan pendidikan sahaja dan tidak boleh dianggap sebagai nasihat perubatan daripada pihak Kelab Mama. Untuk sebarang kebimbangan berkaitan kesihatan, anda dinasihatkan untuk berunding dengan pakar kesihatan atau pengamal perubatan sah.
Terokai lebih banyak panduan dan ilmu keibubapaan bersama pakar-pakar ternama di SINI.
